على زمانى قمشه اى

360

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

- 12 / 8 / 1356 ش ) بعد از انقضاى جلسه در اثناء راه به مناسبتى سخن از رياضيات به ميان آمد ، جناب علامه فرمود : استاد ما آسيد حسين بادكوبه‌اى در نجف به ما امر فرمود كه تحرير اقليدس را بخوانيم ، مدت دو سال و خرده‌اى در محضر آقا سيد ابو القاسم خوانسارى تحرير مذكور و رياضيات مىخوانديم ، فرمودند مرحوم آقا سيد ابو القاسم خوانسارى در رياضيات بسيار متبحّر بود ، حتى از دانشگاه سؤالاتى را براى او مىفرستادند ، در معادلات جبر و مقابله يكى از متبحّرين بود ، تثليث زاويه كرد ولى به ما ياد نداد و اخيرا در هند مرحوم شد . تثليث زاويه سخنى كه جناب علامه در تثليث زاويه فرمود : يك مسأله رياضى قابل توجه است ، در اصول اقليدس و ديگر كتب رياضى چه در ابتدائيات و چه در متوسطات و نهائيات ، مسأله تثليث زاويه اعم از مستوى و مستدير ، به‌طور استقلال - كه يكى از اشكال مقاله‌اى باشد - عنوان نشده است ، نه در اصول اقليدس و نه در اگر مانالاوس و ديگر متوسطات و نه در مجسطى بطليموس ، خواه به تحرير خواجه و خواه به تحرير مغربى اندلسى ( محى الدّين يحيى بن محمد ابى الشكر المغربى الاندلسى ) ، هرچند اصول اقليدس متكفّل فروع رياضيات مىباشد ، و اگر مسأله‌اى رياضى در آن عنوانى خاص ندارد و به اصطلاح يكى از اشكال مقاله‌اى نيست ، بايد به استبانه اشكال ديگر مربوط به آن مسأله استنباط شود و استاد در رياضيات كسى است كه مثلا بتواند تثليث زاويه را از آن اصول استخراج كند . پوشيده نماند كه سخن در اين است كه زاويه‌اى به برهان هندسى تثليث شود نه اينكه به‌وسيله آلت نقاله يا ديگر آلات اندازه‌گيرى زوايا ، تثليث زاويه‌اى صورت گيرد ، چه اين كار آسان است ، مثلا همان‌طور كه به شكل نهم